Kandydaci na patrona – kryptolodzy poznańscy

Pod koniec grudnia 1932 roku Marian Rejewski odczytał pierwsze informacje przesyłane za pośrednictwem niemieckiej maszyny szyfrującej „Enigma”. Współautorami złamania kodu „Enigmy” byli Jerzy Różycki i Henryk Zygalski.

Matematycy Rejewski, Różycki i Zygalski, studenci Uniwersytetu Poznańskiego, uczestniczyli w kursie dla kryptologów zorganizowanym na tej uczelni przy współudziale wojska. Po ukończeniu kursu zostali zatrudnieni w 1930 roku w Biurze Szyfrów Sztabu Generalnego Wojska Polskiego. Rozpracowywali tajemnicę działania niemieckiej elektromechanicznej maszyny szyfrującej „Enigma”. Skonstruowana w latach 20. XX wieku miała służyć utajnianiu korespondencji handlowej. Szybko jednak wykorzystano ją w niemieckich siłach zbrojnych.

Według Marka Grajka, autora książki „Enigma. Bliżej prawdy”, złamanie szyfru „Enigmy” uważano za niemożliwe. Polacy osiągnęli sukces dzięki zastosowaniu metody matematycznej zamiast lingwistycznej. Na ten pomysł wpadł ppłk Maksymilian Ciężki z Biura Szyfrów.

Prace nad łamaniem kolejnych wersji i udoskonaleń szyfru „Enigmy” kontynuowano w brytyjskim ośrodku kryptologicznym w Bletchley Park. Zdaniem historyków dzięki temu, że alianci znali informacje przesyłane przez „Enigmę”, II wojna światowa trwała krócej o 2-3 lata.

Trzej matematycy zaprojektowali kopię maszyny szyfrującej. Egzemplarze tego urządzenia powstawały w warszawskiej Wytwórni Radiotechnicznej AVA. Kilka połączonych ze sobą maszyn tworzyło tzw. bombę kryptologiczną, przeznaczoną do automatycznego łamania niemieckiego szyfru.

Latem 1939 roku polskie władze wojskowe przekazały do Francji i Wielkiej Brytanii egzemplarze kopii maszyny „Enigma” wraz z informacjami dotyczącymi złamanego szyfru.

We wrześniu 1939 roku Marian Rejewski, Jerzy Różycki i Henryk Zygalski ewakuowali się przez Rumunię do Francji. Jerzy Różycki zginął w styczniu 1942 r. na statku, który zatonął w tajemniczych okolicznościach na Morzu Śródziemnym. Dwaj pozostali matematycy nadal zajmowali się niemieckimi szyframi, pracując w jednostce Wojska Polskiego w Wielkiej Brytanii.

Prace nad łamaniem kolejnych wersji i udoskonaleń szyfru „Enigmy” kontynuowano w brytyjskim ośrodku kryptologicznym w Bletchley Park. Zdaniem historyków dzięki temu, że alianci znali informacje przesyłane przez „Enigmę”, II wojna światowa trwała krócej o 2-3 lata.

W 2000 roku Marian Rejewski, Jerzy Różycki i Henryk Zygalski zostali pośmiertnie odznaczeni Krzyżami Wielkimi Orderu Odrodzenia Polski. (https://dzieje.pl/aktualnosci/rocznica-zlamania-szyfru-enigmy-przez-polskich-matematykow)

Znaczenie złamania kodu

Historycy II wojny światowej, którzy usiłują oszacować wpływ złamania szyfru “Enigmy” na losy wojny twierdzą, że wyczyn trójki młodych deszyfrantów skrócił wojnę o około 3 lata. Jeden rok wojny kosztował świat ok. 10 mln istnień ludzkich zatem rozszyfrowanie “Enigmy” przyczyniło się do ocalenia około 30 milionów osób.

https://www.polskieradio.pl/39/156/Artykul/752845,Zlamali-szyfr-Enigmy-ocalili-30-milionow-ludzi

 

Losy trzech matematyków

Marian Rejewski (1905-1980), urodzony w Bydgoszczy, pracował jako asystent na Uniwersytecie Poznańskim, po czym przeniósł się do Biura Szyfrów w Warszawie. Po wojnie, w roku 1946, jako jedyny z trójki Polaków wrócił do ojczyzny, do żony i dwójki dzieci. W 1967 roku napisał wspomnienia z pracy w Biurze Szyfrów, ukazując prawdę o złamaniu Enigmy. Zdeponował je w Wojskowym Instytucie Historycznym, jednak nie doczekały się wydania. Zmarł w Warszawie.

Henryk Zygalski (1907-1978), urodzony w Poznaniu, po zakończeniu wojny pozostał na zawsze w Wielkiej Brytanii. Pracował tam w polskim collage’u. Uwielbiał grać na fortepianie. Zmarł w Plymouth.

Jerzy Różycki (1909-1942), urodzony w Olszanach na Kijowszczyźnie, w Poznaniu prócz matematyki studiował jeszcze geografię. Z powodu wojny, podobnie jak poprzednicy, musiał opuścić kraj, a w nim żonę i kilkumiesięczne dziecko. Ten najmłodszy z polskich kryptologów zginął w czasie wojny. Utonął w okolicach Balearów w katastrofie statku, który w styczniu 1942 roku wracał z rejsu do Algieru.

https://polskiedzieje.pl/ii-wojna-swiatowa/zagadka-enigmy.html